สุภาษิตพระร่วง 1

        สุภาษิตพระร่วง เป็นวรรณกรรมสมัยสุโขทัย ไม่ปรากฏนามผู้แต่ง มีลักษณะเป็นภาษิตของไทยแท้ ๆ ที่ไม่มีอิทธิพลจากต่างประเทศมาเจือปน เขียนเป็นคำประพันธ์ประเภทร่าย และตอนจบมีโคลงกระทู้ 1 บท ให้ชื่อว่า บัณฑิตพระร่วง        เนื้อหาของสุภาษิต มีลักษณะของวิถีชีวิตไทย เป็นคำสอนที่มีคุณค่า แสดงถึงพฤติกรรมของคน ที่ยังทันสมัยอยู่ทุกยุค ทุกสมัยโดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับดินแดนสุวรรณภูมิ ที่มีความเจริญรุ่งเรืองทางวัฒนธรรม มานานนับพันปี       ตามชื่อของสุภาษิต ประกอบกับลักษณะของถ้อยคำ ภาษา สำนวนซึ่งใกล้เคียงกับจารึก ใน
หลักศิลาจารึกหลักที่หนึ่ง ที่เรียกว่าจารึกพ่อขุนรามคำแหง จึงมีการสันนิษฐานว่า สุภาษิตพระร่วงนี้ เดิมเป็นพระบรมราโชวาท ที่พระร่วงหรือพ่อขุนรามคำแหง ทรงนำมาสั่งสอนประชาชนชาวไทยในครั้งนั้น

ปางสมเด็จพระร่วงเจ้าเผ้าแผ่นสุโขทัยมลักเห็นในอนาคต 
จึงผายพจนประภาษเป็นอนุสาสนกถาสอนคณานรชน
ทั่วธราดลพึงเพียรเรียนอำรุงผดุงอาตม์อย่าเคลื่อนคลาดคลาถ้อย
เมื่อน้อยให้เรียนวิชาให้หาสินมาเมื่อใหญ่ อย่าใฝ่เอาทรัพย์ท่าน
อย่าริร่านแก่ความประพฤติตามบูรพระบอบเอาแต่ชอบเสียผิด
อย่ากอปรกิจเป็นพาลอย่าอวดหาญแก่เพื่อน
เข้าเถื่อนอย่าลืมพร้าหน้าศึกอย่านอนใจ
ไปเรือนท่านอย่านั่งนานการเรือนตนเร่งคิด
อย่านั่งชิดผู้ใหญ่อย่าใฝ่สูงให้เกินศักดิ์ 
ที่รักอย่าดูถูกปลูกไมตรีอย่ารู้ร้างสร้างกุศลอย่ารู้โรย
อย่าโดยคำคนพลอดเข็นเรือทอดกลางถนน
เป็นคนอย่าทำใหญ่ข้าคนไพร่อย่าไฟฟุนคบขุนนางอย่าโหด
โทษตนผิดรำพึงอย่าคะนึงถึงโทษท่าน
หว่านพืชจักเอาผลเลี้ยงคนจักกินแรง 
อย่าขัดแข็งผู้ใหญ่อย่าใฝ่ตนให้เกิน
เดินทางอย่าเดินเปลี่ยวน้ำเชี่ยวอย่างขวางเรือ
ที่ซุ้มเสือจงประหยัดจงเร่งระมัดฟืนไฟ
คนเป็นไทอย่าคบทาสอย่าประมาทท่านผู้ดี
มีสินอย่าอวดมั่งผู้เฒ่าสั่งจงจำความ
ที่ขวากหนามอย่าเสียเกือกทำรั้วเรือกไว้กับตน
คนรักอย่าวางใจ ที่มีภัยพึงหลีก ปลีกตนไปโดยด่วน
ได้ส่วนอย่ามักมากอย่ามีปากว่าคน
รักตนกว่ารักทรัพย์ อย่าไดัรับของเข็ญ
เห็นงามตาอย่าปองของฝากท่านอย่ารับ
ที่ทับจงมีไฟที่ไปจงมีเพื่อนทางแถวเถื่อนไคลคลา
ครูบาสอนอย่าโกรธโทษตนผิดพึงรู้
สู้เสียสินอย่าเสียศักดิ์ ภักดีอย่าด่วนเคียด 
อย่าเบียดเสียดแก่มิตรที่ผิดช่วยเตือนตอบ ที่ชอบช่วยยกยอ 
อย่าขอของรักมิตรชิดชอบมักจางจาก 
พบศัตรูปากปราศรัย ความในอย่าไขเขา 
อย่ามัวเมาเนืองนิตย์ คิดตรองตรึกทุกเมื่อ 
พึงผันเผื่อต่อญาติ รู้ที่ขลาดที่หาญ 
คนพาลอย่าพาลผิด อย่าผูกมิตรไมตรี เมื่อพาทีจึงตอบ 
จงนบนอบผู้ใหญ่ ช้างไล่แล่นเลี้ยวหลบ สุวานขบอย่าขบตอบ 
อย่ากอปรจิตริษยา เจรจาตามคดี 
อย่าปลุกผีกลางคลอง อย่าปองเรียนอาถรรพ์ พลันฉิบหายวายม้วย 
อย่ายลเยี่ยงถ้วยแตกมิติด จงยลเยี่ยงสัมฤทธิ์แตกมิเสีย 
ลูกเมียอย่าวางใจ ภายในอย่านำออก ภายนอกอย่านำเข้า 
อาสาเจ้าจนตัวตาย อาสานายจงพอแรง 
ของแพงอย่ามักกิน อย่ายินคำคนโลภ 
โอบอ้อมเอาใจคน อย่ายลเหตุแต่ใกล้ 
ท่านไท้อย่าหมายโทษ คนโหดให้เอ็นดู 
ยอครูต่อหน้า ยอข้าเมื่อแล้วกิจ 
ยอมิตรเมื่อลับหลัง ลูกเมียยังอย่าสรรเสริญ 
เยียสะเทินจะอดสูอย่าชังครูชังมิตร 
ผิดอย่าเอาเอาแต่ชอบ นอบตนต่อผู้เฒ่า 
เข้าออกอย่าวางใจ ระวังระไวหน้าหลัง 
เยียวผู้ชังจะคอยโทษ อย่ากริ้วโกรธเนืองนิตย์ ผิวผิดปลิดไปร้าง 
ข้างตนไว้อาวุธ เครื่องสรรพยุทธอย่าวางจิต 
คิดทุกข์ในสงสาร อย่าทำการที่ผิด คิดขวนขวายที่ชอบ 
โต้ตอบอย่าเสียคำคนขำอย่าร่วมรัก 
พรรคพวกพึงทำนุก ปลุกเอาแรงทั่วตน 
ยลเยี่ยงไก่นกกระทา พาลูกหลานมากิน 
ระบือระบิลอย่าฟังคำ การทำอย่าด่วนได้ อย่าใช้คนบังบด 
ทดแทนคุณท่านเมื่อยากฝากของรักจงพอใจ 
เฝ้าท้าวไทอย่าทรนง ภักดีจงอย่าเกียจ 
เจ้าเดียดอย่าเดียดตอบ นอบนบใจใสสุทธิ 
อย่าขุดคนด้วยปาก   อย่าถากคนด้วยตา อย่าพาผิดด้วยหู 
อย่าเลียนครูเตือนด่า อย่าริกล่าวคำคด คนทรยศอย่าเชื่อ
ท่านสอนอย่าสวนตอบ ความชอบจำใส่ใจ 
ระวังระไวที่ไปมา เมตตาตอบต่อมิตร 
คิดแล้วจึงเจรจา อย่านินทาผู้อื่น 
อย่าตื่นคนยกยอ คนจนอย่าดูถูก 
ปลูกไมตรีทั่วชน ตระกูลตนจงคำนับ อย่าจับลิ้นแก่คน 
ท่านรักตนจงรักตอบท่านนอบตนจงนอบแทน ความแหนให้ประหยัด 
เผ่ากษัตริย์เพลิงงู อย่าดูถูกว่าน้อยหิ่งห้อยอย่าแข่งไฟ 
อย่าปองภัยต่อท้าวอย่าห้าวมักพลันแตก
อย่าเข้าแบกงาช้าง  อย่าออกก้างขุนนาง 
ปางมีชอบท่านช่วย ปางป่วยท่านชิงชัง 
ผิจะบังบังจงลับ ผิจะจับจับจงมั่น ผิจะคั้นคั้นจงตาย
ผิจะหมายหมายจงแท้ ผิจะแก้แก้จงกระจ่าง 
อย่ารักห่างกว่าชิด คิดข้างหน้าอย่าเบา อย่าถือเอาตื้นว่าลึก 
เมื่อเข้าศึกระวังตน เป็นคนเรียนความรู้ 
จงยิ่งผู้ผู้มีศักดิ์ อย่ามักง่ายมิดี 
อย่าตีงูให้แก่กา อย่าตีปลาหน้าไซ 
อย่าใจเบาจงหนัก อย่าตีสุนัขห้ามเห่า 
ข้าเก่าร้ายอดเอา อย่ารักเหากว่าผม 
อย่ารักลมกว่าน้ำ อย่ารักถ้ำกว่าเรือน อย่ารักเดือนกว่าตะวัน 
สบสิ่งสรรพโอวาท ผู้เป็นปราชญ์พึงสดับ 
ตรับตริตรองปฏิบัติโดยอรรถอันถ่องถ้วน 
แถลงเลศเหตุเลือกล้วน เลิศอ้างทางธรรม แลนา ฯ 
บัณ    เจิดจำแนกแจ้งพิศดารความเฮย 
ฑิต    ยุบลบรรหารเหตุไว้
พระ   ปิ่นนัคราสถานอุดรสุขไทยนา
ร่วง    ราชนามนี้ได้กล่าวถ้อยคำสอน
Previous post สุภาษิตพระร่วง
Next post สุภาษิตพระร่วง 2

 

 

 

นายแพทย์ราเมศ ว่องวิไลรัตน์

ผู้อำนวยการโรงพยาบาลศรีสังวงสุโขทัย